Giới thiệu
Cùng là bỏng, nhưng khả năng hình thành sẹo sau bỏng phụ thuộc vào độ sâu tổn thương da, cách chăm sóc, cơ địa, thời gian lành vết thương và nhiều yếu tố sinh học khác. Có người lành da rất nhanh và không để lại dấu vết, trong khi người khác lại xuất hiện sẹo thâm, sẹo phì đại hoặc thậm chí co rút da. Điều này không phải ngẫu nhiên. Bài viết sau đây giúp bạn hiểu rõ vì sao có sự khác biệt lớn như vậy.
1. Độ sâu bỏng quyết định nguy cơ bị sẹo
Đây là yếu tố quan trọng nhất.
● Bỏng nông (độ I – độ II nông)
-
Chỉ tổn thương lớp biểu bì và rất ít phần trung bì.
-
Da còn khả năng tái tạo tốt.
→ Thường không để lại sẹo nếu chăm sóc đúng.
● Bỏng sâu (độ II sâu – độ III)
-
Tổn thương xuống lớp bì, mô mỡ, thậm chí cả cơ.
-
Các cấu trúc tái tạo da (nang lông, tuyến mồ hôi…) bị hủy.
→ Nguy cơ sẹo rất cao, đặc biệt là sẹo phì đại và co rút.
Nói cách khác: bỏng càng sâu → thời gian lành càng lâu → sẹo càng nhiều.
2. Thời gian lành vết thương càng lâu → nguy cơ sẹo càng cao
Da lành trong dưới 14 ngày gần như không để lại sẹo.
Nếu da lành sau 21–30 ngày, tỷ lệ sẹo phì đại tăng mạnh.
Lý do:
-
Vết thương lâu lành khiến mô sợi “làm việc quá mức”.
-
Tế bào sợi (fibroblast) tăng sản sinh collagen → sẹo dày, sẹo đỏ.
3. Cơ địa từng người khác nhau
Một số người có nền da làm cho sẹo sau bỏng dễ bị phì đại hoặc lồi hơn.
Những người có nguy cơ cao:
-
Người có tiền sử sẹo lồi ở các vết thương trước.
-
Người có da dày, sậm màu.
-
Người trẻ tuổi (da hồi phục mạnh → dễ sẹo phì đại).
-
Người có yếu tố di truyền.
Ngược lại, những người có cơ địa “lành tính” sẽ dễ lành vết thương mà không để lại sẹo sau bỏng.
4. Vị trí bị bỏng ảnh hưởng rõ rệt
Một số vùng da dễ bị sẹo hơn do:
-
Căng giãn nhiều
-
Chuyển động liên tục
-
Độ dày da không đồng đều
Dễ để lại sẹo:
-
Ngực
-
Vai
-
Cổ
-
Khớp gối, khớp khuỷu
-
Bàn tay, cổ tay
Ít để lại sẹo:
-
Mặt (lưu thông máu tốt → lành nhanh)
-
Vùng thân mình ít co kéo
5. Chăm sóc không đúng cách sau bỏng
Tình trạng sau đây khiến nguy cơ sẹo tăng cao:
-
Bỏng bị nhiễm trùng
-
Không giữ ẩm hoặc để da khô nứt
-
Tự ý bóc mài
-
Không che chắn ánh nắng
-
Không kiểm soát viêm
-
Điều trị sai cách hoặc chậm trễ
Các nghiên cứu đều cho thấy:
Nhiễm trùng = tăng thời gian lành → tăng nguy cơ sẹo lên gấp nhiều lần.
6. Loại tác nhân gây bỏng
Không phải loại sẹo sau bỏng nào cũng giống nhau:
-
Bỏng nước nóng: thường nông → ít sẹo (nếu xử lý sớm).
-
Bỏng dầu, mỡ sôi: sâu hơn → dễ sẹo.
-
Bỏng lửa: tổn thương sâu → rất dễ sẹo.
-
Bỏng hóa chất (acid, kiềm): phá hủy sâu → sẹo rất nặng.
-
Bỏng điện: nhiệt cực cao → thâm sâu → gần như chắc chắn để lại sẹo.
7. Tuổi tác ảnh hưởng thế nào?
-
Trẻ tuổi: quá trình tăng sinh mạnh → dễ sẹo phì đại.
-
Người già: da yếu → khó lành, nhưng lại ít sẹo phì đại.
8. Yếu tố dinh dưỡng & bệnh lý nền
Những người sau đây dễ bị sẹo hơn:
-
Thiếu protein, vitamin C, kẽm
-
Bị bệnh tiểu đường
-
Lưu thông máu kém
-
Suy giảm miễn dịch
Dinh dưỡng tốt giúp da lành nhanh → giảm nguy cơ sẹo.
Tóm lại – Vì sao có người bị sẹo, có người không?
Bị sẹo sau bỏng hay không phụ thuộc vào sự kết hợp của nhiều yếu tố:
-
Độ sâu bỏng
-
Tốc độ lành vết thương
-
Cơ địa
-
Vị trí bỏng
-
Cách chăm sóc
-
Tác nhân gây bỏng
-
Tuổi
-
Dinh dưỡng & bệnh lý nền
Không phải do may mắn, mà là do mức độ tổn thương và cách xử lý.
Tham khảo
https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/burns
